Het domein van de IT-architect

Jaap van Rees, woensdag 26 september 2007

Of hoe de beste automonteur werd benoemd tot hoofd van de verkeersdienst

Enige jaren geleden las ik in een artikel de uitspraak "Het architectuur begrip is afkomstig uit de chip-industrie". Zelf onderzoek ik al sinds 1973 de mogelijkheden om het prachtige bouwkundige begrip 'architectuur' toe te passen bij het bouwen van informatiesystemen in organisaties. Deze uitspraak wekte dan ook mijn verbazing. Weer een bewijs van de kortzichtigheid en naïviteit van de IT-wereld, dacht ik. Want ik meende zeker te weten, dat het architectuur begrip zijn oorsprong vindt in de bouwkunde. Nu, jaren later, denk ik dat het beter is te accepteren, dat er twee verschillende architectuur begrippen zijn, en vast te stellen, dat een welles-nietes-discussie over het recht op het gebruik van het woord architectuur en daarmee de titel van architect niet zinvol is.

Het is natuurlijk wel relevant ervoor te zorgen dat er geen misverstanden ontstaan. Daarbij dient men zich te realiseren, dat degenen die niet in de ICT zijn geschoold, zoals gebruikers en managers, een ander architectuur begrip hanteren dan de IT-architecten. Het IT-architectuur begrip werd in de jaren 70 door IBM gebruikt in afkortingen als SNA en SAA in de betekenis van een afsprakenstelsel. Maar de begrip architectuur werd pas echt gemeengoed toen het werd gebruikt in de wereld van de microprocessoren. Vooral door het gebruik in publicaties over de snel opeenvolgende generaties van Intel microprocessoren, is het beeld gevormd dat veel ICT-ers hebben bij het woord architectuur. Uiteindelijk samengevat in de alom geaccepteerde definitie van IEEE, dat is te zeggen alom in de ICT-wereld. Ik zal dit begrip aanduiden met IT-architectuur.

Zoals altijd hebben woorden slechts betekenis in een context. Het IT-architectuur begrip is ontwikkeld in de ICT context. Het komt voort uit een wereld, waarin alle onderdelen gemaakt worden op basis van een ontwerp. Een maakbare wereld, waarin de IT-architect structuur aanbrengt, met doelmatigheid en aanpasbaarheid als voornaamste criteria. IT-architectuur komt daarbij heel dicht bij hetgeen traditioneel wordt nagestreefd door normalisatie-instituten.

Het bouwkundige architectuur begrip heeft van oudsher te maken gehad met de menselijke factor. In de bouwkundige architectuur heeft beleving door mensen altijd centraal gestaan. Machthebbers gaven architecten opdracht een gebouw te ontwerpen, waardoor hun normen en waarden, wat zij belangrijk vonden dus, werden uitgestraald. Dit architectuur begrip wordt daarom in de eerste plaats bepaald door cultuur. Architectuur is een weerslag van de cultuur.

Tegenwoordig begin ik steeds meer te vermoeden, dat er een overkoepelend concept is, dat eigenlijk drie verschillende verschijningsvorm kent: de persoonlijkheid van een mens, de cultuur van een organisatie en de architectuur van een arte fact, doen in wezen hetzelfde. Alle drie laten ze een indruk achter bij de persoon, die het waarneemt en die indruk beïnvloedt het gedrag van die persoon. En, laten we eerlijk zijn, dat is niet het terrein waarvoor de IT-architecten worden opgeleid.

Het is dus niet verbazingwekkend dat er veel mis gaat wanneer IT-architectuur wordt gebruikt buiten het domein waarin het is ontwikkeld. Het denken van de IT architect is bepaald door maakbaarheid, structuur, reductie van complexiteit en is dus geschikt voor een beheersbare, technische omgeving. Zodra we daar buiten komen gaan er andere factoren meespelen. Wanneer niet alle elementen maakbaar zijn, is het niet mogelijk om het gedrag van alle elementen vooraf volledig te bepalen en te sturen. Dan wordt een andere manier van denken en worden andere vaardigheden belangrijk. De ontwerper (architect) moet dan in de eerste plaats de omgeving kunnen waarnemen, en vooral ook begrijpen, om de reactie op zijn ontwerp te kunnen voorspellen en zijn ontwerp daaraan aan te passen. Dit is het geval bij het inrichten van de informatievoorziening van organisaties. Organisaties bestaan immers uit mensen en leveren producten of diensten aan mensen. En mensen laten zich niet programmeren (alhoewel sommige procedureschrijvers lijken te denken dat dat wel kan). Mensen en organisaties brengen hun verleden mee en hebben, vaak niet uitgesproken, en soms zelfs moeilijk bespreekbare angsten en toekomstverwachtingen, die mede hun gedrag bepalen.

Het blijkt in de praktijk dat het IT-architectuur begrip en de daarbij behorende manier van denken en vaardigheden van de IT-architect te kort schieten. Onvoldoende begrip en onvoldoende vaardigheden in het waarnemen van het gedrag van mensen in organisaties, de complexiteit van de doelstellingen van individuen en groepen, de paradigma- en cultuurverschillen, zijn er de oorzaak van dat IT-architecten de informatievoorziening in organisaties beschouwen als een verlengstuk van de technologie. “Wat voor de complexe microprocessoren werkt, moet ook werken voor de organisatie”, lijkt hun impliciete adagium.

Nu zullen sommige IT architecten zeggen: "Wij bemoeien ons helemaal niet met mensen! Wij beschrijven slechts het proces of de procedure, de procesarchitectuur". Maar dit standpunt is natuurlijk niet te handhaven, want de procesbeschrijvingen en de procedures zijn gebaseerd op allerlei impliciete veronderstellingen over het gedrag van mensen en over de cultuur van de organisatie. Laten we nu eindelijk eens toegeven dat hier sprake is van twee verschillende vakgebieden: ICT en Informatiekunde. ICT verhoudt zich tot informatiekunde zoals autotechniek zich verhoudt tot de verkeerskunde. Het zijn aangrenzende, maar verschillende vakken, niet alleen omdat het object waarmee zij zich bezig houden verschillend is, maar ook omdat er verschillende manieren van denken, verschillende vaardigheden en verschillende paradigma's bij horen.

Steeds weer moet ik denken aan het voorbeeld, dat ik al jaren gebruik, van het kleine dorp op de kruising van twee wegen, waar verkeersopstoppingen ontstonden. Om de problemen op te lossen werd de hulp ingeroepen van degene die het meest verstand had van auto's. En zo werd de beste automonteur hoofd van de verkeersdienst. Na de situatie op het overbelaste kruispunt enige tijd te hebben bestudeerd, kwam hij tot de conclusie dat het kruispunt veel meer verkeer zou kunnen verwerken indien de auto's sneller zouden optrekken. Een betere afstelling van de motoren zou daarvoor kunnen zorgen. Dus kwamen er verplichte afstelstations op de vier invalswegen van het dorp. Elke auto, die over het kruispunt zou willen rijden, moest eerst worden afgesteld. En ja, het hielp! De opstoppingen op het kruispunt waren snel verdwenen. Wel stonden er lange rijen te wachten voor de afstelstations, maar dat kwam doordat er veel minder monteurs waren aangetrokken dan hij had gevraagd.

In de verkeerskunde speelt het gedrag van mensen bij het gebruik van de technologie een belangrijke rol. In de informatiekunde staat de mens eveneens centraal. Het informatiekundig denken gaat uit van kennis van en begrip voor de wijze waarop mensen en organisaties omgaan met informatie en met informatietechnologie, bewust en onbewust. Dat is een ander vak dan ICT!

Zie ook http://www.jaapvanrees.nl en http://www.informatieruimte.nl

Opmerking

Je moet lid zijn van Via Nova Architectura om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Via Nova Architectura

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 14.46

Geschreven door Elbert Raadsen op 25-02-2008 18:25

Jaap,

ter ondersteuning van je betoog: in mijn studie bouwkunde werd me verteld dat het begrip architect al uit de oudheid stamt (Grieken?) en 'oudste tekenaar' betekent. ICT-ers die aanspraak willen maken op het eerste recht op dit begrip hebben m.i. wel een klus.

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 14.46

Geschreven door Stef van Wijk op 08-12-2007 09:00

@Elbert Raadsen,

ik ben het niet met je eens. Een archein betekent in het Oud Grieks zoiets als kapitein, hoofd. Tektoon is een timmerman. Architect is de hoofd timmerman, leid af ... hoofd bouwkundige. En naarmate constructies ingewikkelder, en opdrachtgevers meer eisend werden kwamen er steeds meer aandachtsgebieden voor de architect, zoals kunst en mensbeleving. Architectuur is niet aanwijsbaar, het is een proces waarin afspraken worden gemaakt, die afspraken worden in opdracht van een goede architect vastgelegd. En dat zijn bijvoorbeeld bouwtekeningen. De expliciete afspraken zijn niet de architectuur.

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 14.46

Geschreven door Ad van Etten op 24-10-2008 10:34

Hier heben ze de beste boekhouder gebombardeerd tot enterprise business architect, omdat wij bekostiging doen. Wij pompem ruim 22 miljard euro jaarlijks het land in om onderwijs mogelijk te maken.
Is dat ook zoiets ?
en hoe zit dat als men de slechtste informatie-analist tot Enterprise Informatie-architect benoemt ?

Sponsoren

Sessies

17-04: GIA sessie over data-driven multi-channel marketing meer...

26-04: KNVI sessie over Architecture Mining meer...

Advertenties

Je kunt hier adverteren

© 2018   Gemaakt door Stichting Digital Architecture.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden