Korte inleiding in het informatiekundig denken

Jaap van Rees, zaterdag 22 maart 2008

In de discussie over de rol van de architect in de IT wordt steeds vaker verwezen naar de rol van de informatiekundige. In de praktijk blijkt echter dat velen tegenwoordig informatiekunde beschouwen als een ander woord voor informatica, en dat is steeds meer een ander woord voor IT of ICT. Tijd dus om informatiekunde en het informatiekundig denken weer duidelijker op de kaart te zetten, gebruikmakend van nieuwe inzichten over informatieruimten

[PDF]

Opmerking

Je moet lid zijn van Via Nova Architectura om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Via Nova Architectura

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.05

Geschreven door Jan Campschroer op 24-03-2008 21:25

Hallo Jaap,

Een mooie inleiding. Het woord "informatiekunde" vind ik echter niet echt goed de lading dekken. Volgens mij gaat het meer om communicatie (tussen mensen, niet de C in "ICT").

De term "communicatieruimten" geeft mij daarbij ook nog eens meer creatieve inspiratie, dan "informatierumten". Maar dat zal iets persoonlijks zijn.

Voor zover ik het kan zien (ik heb op geen van alle vakgebieden een studie gevolgd) is informatiekunde meer een sythese van taalwetenschap, sociologie en psychologie in een bedrijfskundige context. Waarbij zelfs die bedrijfskundige context nog wel eens minder relevant zou kunnen zijn. Deze reactie is ten slotte ook in een omgeving buiten een bedrijf tot stand gekomen.

Mogelijk zouden we wat meer van die vakgebieden in het geheel moeten betrekken. Behalve nuttig, lijkt me dat ook gewoon leuk.

Vriendelijke groet, Jan Campschroer.

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.05

Geschreven door op 26-03-2008 18:47

Beste Jaap en Jan,

Leuke poging, die m.i. deels gelukt is.

Jaap heeft volledig gelijk als hij zegt dat informatiekunde niet of nauwelijks iets met IT, automatisering, informatica, software en ga zo maar door te maken heeft. Dat is ook de foute interpretatie die scholen en IT-leveranciers (softwarehuizen, systeemhuizen, IT-consultancy en IT-opleidingsinstituten) geven aan het begrip. Inderdaad, we hebben immers ook een Ministerie van Verkeer & Waterstaat en geen Ministerie van Vervoermiddelen.

Jaap heeft minder gelijk als hij zegt dat informatiekunde de wijze is waarop mensen en organisaties met informatie omgaan, gebruikmakend van de mogelijkheden van informatietechnologie. Ik interpreteer zijn idee hier als het een gezicht geven aan IT, aan een informatielandschap cq. een applicatielandschap. Dat wat tegenwoordig abusievelijk en jammer genoeg steeds informatiearchitectuur genoemd wordt. Daarmee zou informatiekunde het vak van de informatie analist zijn die IT-oplossingen bedenkt en uitwerkt, feitelijk ongeacht de grootte van de onderhanden IT-oplossing.

Als je teruggaat naar de standaarddefinitie van informatie dan is informatie het gegeven dat betekenis heeft in een bepaalde omgeving (vrij beschreven). Als, bijvoorbeeld, een organisatie aangeeft dat het gegeven “adres” betekenis voor hen heeft en het gegeven “iemands godsdienst” niet, dan is daarmee het verschil gemaakt. Het is eerste gegeven is dan informatie voor die organisatie, het tweede blijft een gegeven (dit idee zit ook in het woord besloten).

Als je zo naar organisaties kijkt, dan zie je dat je relatief simpel aan kunt geven wat de informatie van een organisatie is. Mijn ervaring in vele organisaties is dat de opgebouwde kennis van de informatie van een organisatie cruciaal is voor die organisatie. Strategische managers kunnen daar ook echt wat mee. Bijvoorbeeld een vraagorganisatie opbouwen, waarmee strakke regie opgezet kan worden om investeringen in en exploitatie van IT te managen. In feite dus wat in outsourcing-kringen de kern van de retained organisation is. Informatie is daarmee een strategisch bedrijfsmiddel, naast Arbeid, Natuur/Grondstof en Kapitaal. IT is een hulpmiddel, een kapitaalgoed dat ervoor moet zorgen dat (steeds grotere) delen van de informatievoorziening van een organisatie naar behoren ingericht zijn en worden.

Het denken en werken in informatieruimten is in feite een volgende stap in het informatiekundig perspectief. Met informatieruimten kan je een informatielandschap opzetten en inrichten, waarbij aangewezen kan worden op welke plaatsen een hulpmiddel als IT ingezet kan worden. Maar daarmee is het niet de kern van de informatiekunde: de kunde van informatie en wat je daarmee kunt, moet, zal enz. gaat immers verder dan “alleen” het ontwerp van een informatievoorziening. Hoe moeilijk en belangrijk dat laatste ook is voor een organisatie. De kennis van de informatie zal er dan ook moeten zijn en zal beheerd moeten worden voordat je over echt goed ingerichte informatielandschappen cq. applicatielandschappen cq. service oriented opgezette landschappen cq. agile IT-oplossingen enz. kunt gaan nadenken.

Steven van ’t Veld
Steven.van.t.Veld@AIM.nl

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.04

Geschreven door Corné den Ouden op 07-04-2008 10:43

Jaap, Jan en Steven

Allereerst complimenten aan Jaap voor een interessant en helder artikel over informatiekunde.

Steven: ik kan me in jouw reactie grotendeels vinden, de toevoeging van 'gebruikmakend van de mogelijkheden van informatietechnologie' vind ik niet thuishoren in een definitie over informatiekunde. Dit plaatst informatiekunde te dicht bij ICT.

De constatering dat informatie een onlosmakkelijk deel vormt van de werkelijkheid vind ik een belangrijke en correcte. Uiteraard geldt dit ook voor informatietechnologie, mensen, cultuur, enzovoort. Als informatiekundige is het, zoals Jaap in mijn ogen terecht constateert, van het grootste belang om te beseffen waar je mee bezig bent: weergave van de werkelijkheid of de werkelijkheid. Maar: de weergave van de werkelijkheid is uiteraard ook onderdeel van de werkelijkheid, deze los beschouwen heeft dus geen zin. Als het de informatiekundige helpt om een beter beeld van de werkelijkheid te geven (lees: geschikt voor het doel) is naar mijn mening legitiem om het aspect informatietechnologie (of systemen of willekeurig welk ander aspect) te belichten, aangezien alle onderdeel uitmaken van de werkelijkheid (en op hun beurt weer weergave zijn van de werkelijkheid).

Kortom de afbakening (minus de genoemde zinsnede) geeft volgens mij een goed beeld van het vakgebied maar ontslaat ons niet van de beschouwing van de andere aspecten, maar volgens mij is dit ook onderdeel van de mening van Jaap. Dit legitimeert dus ook Jan om andere aspecten (welke hij interessant vindt) te beschouwen.

Met vriendelijke groet, Corné den Ouden

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.04

Geschreven door op 08-04-2008 23:31

Beste Corné,

Ja, ik ben dit met je eens. Ik zie echter ook dat veel "informatie architecten" ontwerpers van informatielandschappen zijn, en vooral delen daarvan, waarbij het gesprek erg vaak snel over de inzet van IT gaat. Jaap gaat verder dan dat. Met zijn ontwerp methode blijft hij los van oplossingen. Maar het is wel ontwerp, en ontwerp zal je uiteindelijke toch gaan realiseren. Ik zie het als een soort raakvlak tussen informatie en technologie, waarbij de balans per mens in de praktijk anders ligt.

Voor mij is informatie een belangrijk (4e) bedrijfsmiddel (corporate resource) van een organisatie. De vierde die eigenlijk vooral de laatste 20 jaar snel belangrijker geworden is. IT, daarentegen, is een van de kapitaalgoederen (3e bedrijfsmiddel), naast de andere PIOFAH etc. factoren. Informatie zit dan ook aan de vraagkant, bij de andere bedrijfsmiddelen en IT is aanbod, tactisch niveau en lager.
Daarmee ontstaat de logische scheiding tussen informatie en IT, waarbij informatiekunde een ander vak is dan IT-kunde (een combinatie van zo'n 30 of 40 vakken).

Werkelijkheid. Dat is een begrip waarover filosofen hun leven lang kunnen bomen. Dat is voor praktische mensen niet zo relevant, want, als het goed is, is wat werkelijkheid is vastgelegd op strategisch niveau, mede via de bedrijfsmiddelen. Daarmee wordt de keuze voor wat de werkelijkheid is gemaakt door het verantwoordelijke personeel die rond een Raad van Bestuur functioneren. In standaardisatie termen wordt al 25 jaar de term Universe of Discourse (UoD) gebruikt, het stukje van de wereld waarover we spreken. Als we weten wat we met dat stukje wereld kunnen en moeten, dus vastgesteld door strategisch personeel, dan stellen we gelijk vast wat we met de bedrijfsmiddelen willen en kunnen. Daarom zeg ik ook vraagkant.
Alle IT-leveranciers met hun architecten werken aan de aanbodkant. Zij kijken en interpreteren de vraagkant, voor hen dé werkelijkheid (dus = UoD). Doel voor hen is om zoveel mogelijk IT-projecten te definiëren en te realiseren. Daarvan gaat nog steeds het meeste fout. Reden is dat de vraag niet goed uitgewerkt en vastgesteld wordt. De kennis van de informatie, waar het voor IT-ers om gaat, is niet goed vastgesteld en beheerd, zodat zij veel te veel vrijheden hebben om te bepalen wat het volgende IT-project nu weer moet realiseren. Daar zit dus ook het vak dat we informatiekunde noemen; een vak dat nauwelijks uitgewerkt is en nergens gedoceerd wordt. Waarom? Simpel: men denkt nog steeds dat IT een Deus-ex-Machina is, de wonderdoos die het gaat oplossen. Je leest af en toe: business is IT. Voor wat het waard is.

Jaap geeft met zijn ontwerpen een gezicht aan het informatielandschap vanuit het vak informatiekunde. Met het begrip informatieruimte komt hij los van technologie. Waar ik naar kijk is dat huidige IT-ers het begrip informatieruimte als een andere manier van tekenen van een Yourdon DFD ziet. Wat het niet zou moeten zijn, zeker niet als je dan ook nog DFD’s kunt vertalen naar programmatuur. Daarom mijn ambivalentie. Overigens met alle respect voor het (levens)werk van Jaap van Rees.

Mijn opmerking, waarover je valt, kan misschien inderdaad gelezen worden als dat ik Jaap als IT-er zie. Ik hoop dat het bovenstaande uitlegt wat ik bedoeld heb. En ja, het blijft wat dubbel zonder dat ik Jaap daar op aan wil kijken.

Steven van ’t Veld
Steven.van.t.Veld@AIM.nl

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.04

Geschreven door Corné den Ouden op 09-04-2008 09:39

Beste Steven,

Dank voor je heldere reactie, volgens mij zitten we op hetzelfde spoor.

Werkelijkheid is inderdaad een begrip waar filosofen hun leven lang over kunnen bomen. Onze praktische inslag verenigt zich hier niet mee, maar de inzichten van filosofen kunnen wel leuke deurtjes openen in ons denken.

In mijn eerdere reactie wil ik met name Jaap complimenteren voor de helderheid die hij schept met zijn verhaal en zijn definitie van informatiekunde. Ik ben het ook volledig met jouw reactie eens waarin je stelt dat (sommige) IT-ers de neiging hebben om aanbod in te vullen voordat de vraag helder is. Middels mijn reactie wilde ik met name toevoegen (of accentueren) dat de aanbod-kant invloed heeft op de vraag-kant. Vergelijkbaar met verandering vanuit een sturend systeem in een gestuurd systeem dat op haar beurt weer invloed heeft op het sturende systeem (feedback). Kortom het is allemaal wat complexer dan we misschien graag willen. In mijn ogen is het dus bij scherp krijgen van de vraag noodzakelijk om ook notie te hebben van wat de aanbod-kant aanbiedt. Hierbij is ICT uiteraard niet de enige factor om rekening mee te houden.

Nogmaals volgens mij zitten we op hetzelfde spoor en dank voor je reactie.

Met vriendelijke groet, Corné den Ouden

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.04

Geschreven door op 09-04-2008 15:35

Beste Corné,

Natuurlijk heb je gelijk dat vraag en aanbod elkaar moeten kennen. Alleen is het mijn ervaring dat zowel vraag als aanbod een eigen positie moeten innemen. De synergie tussen de 2 kan alleen ontstaan als men elkaars standpunten kan inschatten, en dus voldoende kent. Het is zoals Stephen Covey in zijn boeken zegt: partijen moeten niet toekijken, zij moeten in hun eigen kracht komen. Maar niemand is een eiland. Misschien dat het antwoord dat ik gisteren hier geschreven heb naar Lydia Duijvestein rond Trias Politica ook hier interessant is.

O ja, en aanbod is ook een eigen IT afdeling, natuurlijk.

Met vriendelijke groet,

Steven van ’t Veld
Steven.van.t.Veld@AIM.nl

Reactie van Stichting Digital Architecture op 6 Juni 2012 op 12.04

Geschreven door E. Poppen op 29-05-2008 15:18

Beste Jaap,

Zonder je artikel al helemaal te hebben gelezen schoot mij direct te binnen dat ik in het kader van een onderzoek naar informatiecultuur in organisaties gestuit ben op de Informationspace theorie van Boisot (1999). Ik moest daar gezien de titel van je stuk meteen aan denken. Kort gezegd komt die theorievorming er op neer: uitgangspunt is dat het managen van informatie (kennis) geen waardevrije activiteit is, maar evengoed vol zit met keuzes en subjectieve beslissingen. Boisot spreekt dan ook van drie politieke informatieprocessen: Codificatie, Abstractie en Diffusie. Informationspaces zijn in de theorievorming driedimensionale kubussen waarop de drie informatieprocessen zijn afgezet (totale diffusie-geen diffusie; concreet-abstract; gecodeerd-niet gecodeerd). In deze ruimte projecteert Boisot de Sociale Leer Curve (SLC) die te vergelijken is met Kolb: Scanning, Probleem oplossen, Abstraheren, Absorberen, Inbedden.
In mij zoektocht naar informatieculturere aspecten kon ik deze theorie koppelen aan die van Fiske (1990) die stelt dat in organisaties als geheel en bij de onderdelen ervan sprake is van allerlei vormen van sociale relaties. Deze relaties bepalen mede hoe er met informatie en kennis wordt omgegaan: is informatie een machtsmiddel, een ruilmiddel, een investering of een altruïstisch instrument.

Sponsoren

Sessies

15-02: GIA sessie over digitale transformatiespel meer...

Advertenties

Je kunt hier adverteren

© 2018   Gemaakt door Stichting Digital Architecture.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden