Kn j dt lzn? Waarschijnlijk zullen de meeste lezers snel zien dat daar staat “kun je dit lezen?” Zonder er over na te denken zien we wat er staan. Bijvoorbeeld niet: “Kon ja doet lozen?” Het zijn goede woorden, maar geen Nederlandse zin. Als Nederlander zie je in één oogopslag dat de klinkers zijn weggelaten en kun je de zin decoderen. Claude Shannon, een van de pioniers van de informatietheorie, gaf met zijn mathematical theory of communication uit 1948 de basis om ook zonder menselijke tussenkomst betekenis te reconstrueren. De basis is in feite heel simpel. Waar het op neer komt is dat niet iedere lettercombinatie even waarschijnlijk is. De zin “kun je dit lezen” is vele malen waarschijnlijker dan de zin “Kon ja doet lozen”. Op basis van waarschijnlijkheden kan worden berekend welke interpretatie van de letters het meest waarschijnlijk is. Het decoderen van een boodschap is een stochastisch proces. Dat wil zeggen dat naar mate we meer informatie hebben, we kunnen berekenen hoe waarschijnlijk het is dat we de ‘juiste’ code gevonden hebben.

De wiskundige theorie van communicatie is een belangrijke bouwsteen van de informatietheorie waarmee we ‘intelligente’ toepassingen kunnen bouwen. Google doet in feite ook niets anders dan berekenen, op basis van de vernetwerktheid van informatie, wat de meest relevante informatie bij een trefwoord is.

James Gleicks boek ‘Informatie’ gaat vooral over informatietheorie. Het laat zien hoe de mensheid zoekt naar manieren om op een makkelijke manier veel informatie door te zenden. Daarbij laat Gleick zien welke impact dit heeft. Zo maakte de telegraaf het doen van weersvoorspellingen mogelijk. Het weer was niet meer een lokaal verschijnsel. Het was mogelijk om real time inzicht te krijgen in de weergesteldheid in andere delen van de wereld. Daardoor werd het mogelijk om verbanden te gaan leggen tussen deze verschillende weergesteldheden en om zo voorspellingen te doen over het weer.

De wereld wordt in zekere zin steeds kleiner. De tamtam, het schrift, de boekdrukkunst, de telegraaf, internet. Het zijn allemaal middelen die we hebben ontwikkeld om kennis te kunnen verspreiden. En ieder nieuw middel deed sommigen dromen van een wereld waarin alles beter en makkelijker zou worden en het deed anderen gruwelen omdat we de maat helemaal kwijt zouden raken en we radeloos verloren door het informatiedoolhof zouden gaan dwalen. In die zin is internet niets nieuws. Gleick geeft aan dat de idealen en schrikbeelden van alle tijden zijn.

Zo staat het boek van James Gleick staat vol met mooie anekdotes en inzichten. Hij laveert handig tussen de verschillende manieren om een verhaal te vertellen. Hij beschrijft niet alleen wat iemand heeft bedacht, maar ook wie hij was. Persoon, werk en theorie ziet hij nooit los van elkaar. Soms staat hij uitgebreid stil bij theoretische inzichten uit uiteenlopende disciplines zoals fysica, informatica, biologie, linguïstiek en geschiedenis. Hij verbindt deze verschillende disciplines met elkaar, net zoals hij heden en verleden en persoon en werk met elkaar verbindt.

Zijn boek laat zien hoe je uit alle informatiebronnen een heel mooi verhaal kan construeren. Het definitieve verhaal over informatietheorie zal er nooit komen. Gleick laat eveneens zien waarom dat zo is.

James Gleick Informatie. Van tamtam tot internet. De Bezige Bij 2011